U Memorijalnom muzeju na Mrakovici otvorena je izložba pod nazivom „Oni i sada drže čas: nastavnici i škole u vihoru Pogroma 1942. godine”, autora Ljiljane Dožić,Snežane Serdar Filipović i Petra Đurđeva. Posvećena je učiteljima i nastavnicima stradalim u januarskim danima 1942. godine tokom događaja poznatog i kao Novosadska racija. Sama Racija je bila uperena kako na srpsko, jevrejsko i romsko stanovništvo. Prema procjenama stradalo je oko 4000 ljudi. Tačan broj nije nikada utvrđen.
– Ja sam iz Čuruga, mesto koje je jako postradalo tokom Racije, mislim da je najveći broj stanovnika, odnosno ukupan broj stanovnika stradao. U to vreme je u Čurugu bilo možda negde oko 9000 srpskog stanovništva, a negde oko 1200 ljudi je stradalo. Racija je sprovedena od 5. januara pa završno sa krajem januara. Prvo je krenula u Čurugu, Žablju, Đurđevu,kasnije i uostalim mestima kao odmazda za jedan sukob sa šajkaškim partizanskim odredom koji se desio u ataru sela Žabalj, gde je stradalo nekoliko mađarskih vojnika, međutim to je bio samo povod, uzrok je bio mnogo dublji. Smatra se da je jedan od uzroka, osim razračunavanja sa srpskim stanovništvom, gde današnji istoričari Raciju nazivaju genocidnim činom, u tom trenutku Nemačka tražila od Mađarske da se angažuje na istočnom frontu. Mađarska je trebala da dokaže da ona ima problema na svojoj teritoriji, da vojska treba da se angažuje na toj teritoriji, i onda su iscenirani ti sukobi – kazala je Ljiljana Dožić, arhivski savjetnik Arhiva Vojvodine.
Istraživači ukazuju da su među nastradalima posebno bili zastupljeni prosvjetni radnici, ljekari, advokati i ugledni građani, koji su kao nosioci društvenog uticaja bili namjerno targetirani od strane okupatorskih vlasti.
– Ova izložba se zove “Oni i sada drže čas” Po uzoru, to treba da bude, generalna ideja da podseća na stradanje kragujevačkih đaka. Kao što znamo, i danas na spomeniku u Šumaricama stoji napis za tog profesora koji je stradao sa svojim đacima, da on i sada drži čas. Mi smo upravo hteli da to bude jedan odjek, jedan odraz, jer smo gledali na to njihovo stradanje. Ova izložba se bavi generalno prosvetnim radnicima, znači nastavnicima, profesorima, učiteljima stradalima u Raciji i školama koje su u tom trenutku postale mesto mučenja, mesto torture i stradanja, umesto mesta znanja – istakla je Snežana Serdar Filipović, arhivista iz Istorijskog arhiva Grada Novog Sada.
Memorijalni muzej na Mrakovici treći put je odlučio da svoju stalnu muzejsku postavku zamijeni gostujućom izložbom.
– Izložba je posvećena stradanju srpskog stanovništva tokom Novosadske racije i cilj je negdje bio da prikažemo stradanje srpskog stanovništva na svim okupiranim teritorijama. Znači, mi se bavimo stradanjem srpskog stanovništva na teritoriji okupiranoj od strane Nezavisne Države Hrvatske, a ovoga puta o mađarskoj okupacionoj zoni, i željeli smo da prikažemo da je negdje princip i namjera svih okupatorskih vlasti bilo zapravo uništenje srpskog naroda i da je taj princip i odnos prema srpskom narodu negdje bio isti u svim okupacionim zonama. Ujedno je cilj bio da skrenemo pažnju na važnost obrazovanja, onom narodu kojem su unišavani obrazovanje, uništivali nacionalni identitet, i to je uglavnom ono na šta je fokusirana ova izložba – na stradanje prosvetnih i zdravstvenih radnika i na zatiranje identiteta jednog naroda – izjavila je autor postavke, Marina Ljubičić Bogunović.
Izložba je realizovana u saradnji Nacionalnog parka „Kozara”, Arhiva Vojvodine i Istorijskog arhiva Grada Novog Sada. Izložba „Oni i sada drže čas” dostupna je posjetiocima Memorijalnog muzeja na Mrakovici do avgusta ove godine.
T.Mandić/Kozarski
