U Memorijalnom muzeju na Mrakovici u petak, 19. juna 2026. godine, sa početkom u 12 časova, biće otvorena izložba pod nazivom „Oni i sada drže čas: nastavnici i škole u vihoru Pogroma 1942. godine“, posvećena stradalim prosvjetnim radnicima, njihovim porodicama, učenicima i svim žrtvama januarskog terora iz 1942. godine.
Izložba kroz bogatu arhivsku građu, dokumente i istorijska svjedočanstva osvjetljava sudbinu nastavnika, učenika i školskih ustanova tokom jednog od najtragičnijih događaja u istoriji Južne Bačke – Pogroma 1942. godine, poznatog i kao Januarska racija.
Početkom 1942. godine okupacione vlasti pokrenule su opsežnu akciju pod izgovorom suzbijanja navodnog ustanka i obračuna sa pobunjenicima. Istovremeno, najviši vojni i politički predstavnici tadašnje mađarske države donijeli su odluku o sprovođenju široke akcije „čišćenja terena“ na području Šajkaške. Takva konstrukcija služila je i kao političko opravdanje za zadržavanje mađarskih vojnih snaga u Bačkoj, umjesto njihovog upućivanja na Istočni front.
Pod plaštom vojne operacije, sproveden je plan masovnog progona i ubijanja civilnog stanovništva. Racija je najprije zahvatila sela Žabalj i Čurug, a potom se proširila na Titel, Vilovo, Lok, Šajkaš, Đurđevo, Mošorin, Gospođince i Gardinovce. U krug stradanja bili su uključeni i Jevreji iz Temerina, kao i stanovnici Srbobrana i Starog Bečeja.
Tokom manje od mjesec dana, srpsko i jevrejsko stanovništvo bilo je izloženo sistematskom progonu, a prema istorijskim podacima, u raciji je ubijeno oko 4.000 Srba, Jevreja i pripadnika drugih naroda. Ovaj masovni zločin ostavio je dubok i trajan trag u kolektivnom sjećanju, posebno među srpskim narodom.
Autori izložbe ističu da postavka predstavlja svojevrsni pomen ljudima koji su živote posvetili obrazovanju i vaspitanju mladih generacija, a čije je stradanje ostalo trajno svjedočanstvo jednog od najmračnijih perioda istorije ovog prostora.
Poseban segment izložbe posvećen je školama koje su tokom okupacije, umjesto mjesta znanja i odrastanja, postajale privremeni zatvori, mjesta mučenja i stradanja nedužnih civila. Na taj način izložba podsjeća na razmjere tragedije koja je pogodila ne samo pojedince i porodice, već i čitav obrazovni sistem tog vremena.
Organizatori naglašavaju da izložba nije samo istorijski prikaz događaja iz Drugog svjetskog rata, već i snažan poziv na njegovanje kulture sjećanja, odgovornosti i poštovanja prema žrtvama. Njena osnovna poruka usmjerena je ka očuvanju istine o stradanju i opomeni budućim generacijama da se zločini takvih razmjera nikada više ne ponove.
Izložba je realizovana u saradnji Nacionalnog parka Kozara, Arhiva Vojvodine i Istorijskog arhiva Grada Novog Sada.
Autori izložbe su Ljiljana Dožić, Snežana Serdar Filipović i Petar Đurđev, dok je autor postavke Marina Ljubičić Bogunović.
Otvaranje izložbe biće prilika da posjetioci kroz autentična svjedočanstva i istorijske izvore odaju počast žrtvama, ali i da se upoznaju sa sudbinom prosvjetnih radnika i škola tokom jednog od najtragičnijih perioda Drugog svjetskog rata na području Južne Bačke.
infoprijedor.ba
